Tarih 2 Ders Notları;
BİRİNCİ ÜNİTEOSMANLI SİYÂSÎ TARİHİ

(1300-1600)



14. Yüzyılın Başında Yakın Doğu ve Avrupa

Yakın Doğu

Yakın Doğu, Anadolu, İran, Irak, Suriye, Filistin, Afrika, Arabistan ve Mısır'ı içine alan bölgedir.

Bu yüzyılda, Yakın Doğu tamamen Türk ve Müslüman devletlerin egemenliği altındaydı.



14. yüzyılın başında bölgede; Türkiye Selçukluları, Anadolu (Türkiye) Selçuklu Devleti, Bizans İmparatorluğu, Trabzon Rum İmparatorluğu, İlhanlılar, Altınorda Devleti, Memlûkler, Anadolu Türk Beylikleri bulunuyordu.



14. Yüzyılda Yakın Doğu’da Kurulan Devletler

Anadolu (Türkiye) Selçuklu Devleti

Anadolu Selçuklu Devleti 1243 Kösedağ Savaşı yenilgisinden sonra yıkılma dönemine girmiş, Moğol, İlhanlılara bağlı duruma gelmişti. Anadolu Selçuklu Sultanları İlhanlıların atadığı birer vali durumundaydı. Bu siyasi boşluk ortamında Anadolu da çok sayıda Türk Beyliği kuruldu.



Anadolu Türk Beylikleri

Karamanoğulları, Germiyanoğulları, Karesioğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları, Saruhanoğulları, Candaroğulları, Hamitoğulları ve Osmanlı beyliği kurulmuştu. Bu beylikler de başlangıçta İlhanlılara bağlıydılar. Anadolu Selçuklu Devletinin yıkılmasıyla bu beylikler arasında Anadolu hâkimiyeti konusunda mücadele başladı.



Bizans

14. yüzyıla girildiğinde sınırları küçülmüş, eski askeri ve ekonomik gücü kalmamıştı. Taht kavgalarının yarattığı istikrarsız bir dönemi yaşıyordu. Halk, tekfurların (askerî vali) ağır vergileri altında eziliyordu.



Trabzon Rum İmparatorluğu

IV. Haçlı seferi sonunda Haçlıların İstanbul’u işgal etmeleri üzerine Bizans'tan kaçan Komnen sülalesi tarafından Trabzon ve çevresinde kurulmuştu. 14. yüzyıl başında İlhanlı baskısı altındaydı.



İlhanlılar

Cengiz İmparatorluğu’nun parçalanmasıyla İran'da kurulan bir Moğol devletidir. Dönemin en güçlü devletlerindendir.



Altınorda Devleti

Cengiz İmparatorluğu'nun parçalanmasıyla Karadeniz'in kuzeyinde kurulan Moğol devletlerindendir.

Memlûkler

Memlûkler, Eyyûbî komutanlarından Aybek tarafından kurulmuştu. Moğollar ve Haçlılarla savaşarak İslâm dünyasında saygınlık kazandılar.

Zamanla Osmanlılarla da sorunlar yaşayan Memlûkler, Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferi sonucu yıkıldılar (1517).



Avrupa

Balkanlarda siyasi birlik ve güçlü bir devlet yoktu. 14. yüzyıl başında Balkanlarda, Sırp, Bulgar, Macar krallıkları; Arnavutluk, Bosna-Hersek, Eflak-Boğdan, Erdel prenslikleri vardı.

Osmanlı Devleti kurulduğu sırada Avrupa’da feodalite (derebeylik) rejimi yaygındı. Güçlü merkezi krallıklar olarak İngiltere, Fransa ve Kutsal Roma-Germen İmparatorlukları bulunmaktaydı.

Denizci olan Venedik ve Cenevizlilerin Ege, Akdeniz ve Karadeniz'de ticaret kolonileri vardı.



Kayılar Söğüt’te

Kayı Boyu ve Osmanlı Ailesi

Osmanlılar, Oğuzların Bozokların Gün Han soyunun Kayı boyuna mensuptular.

Kayı sözcüğü, güç ve kudret sahibi anlamına gelmektedir.



Kayıların Anadolu’ya Gelişi ve Yerleşmesi

Kayılar, 1071 Malazgirt Zaferi'nin ardından Anadolu'ya gelmişler, Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaaddin Keykubat tarafından kendilerine yurtluk olarak verilen Ankara yakınlarındaki Karacadağ yöresine yerleşmişlerdi.

Burada bir süre kalan Kayılar, Ertuğrul Gazi yönetiminde Söğüt ve Domaniç yöresine uc beyliği olarak yerleştirildiler.

Kayılar, Bizanslılarla savaşarak topraklarını genişlettiler.



Yeni Bir Devlet Doğuyor

Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu

Ertuğrul Gazi’nin ölümünden sonra yerine oğlu Osman Bey geçti.

Bu sırada Anadolu, İlhanlı egemenliğine girmiş, Anadolu Selçuklu Devleti eski gücünü kaybetmişti.

Anadolu’da yaşanan iktidar boşluğundan yararlanan Osman Bey, 1299’da bağımsızlığını ilan etti.



Sakarya Havzası ve Marmara Bölgesi’nde Genişleme

Osman Bey, Bizans üzerine akınlar düzenleyerek sınırlarını genişletmeye başladı.

Osman Bey, Bizans tekfurlarından Karacahisar, Bilecik, İnegöl, Yarhisar ve Yenişehir’i alarak, İzmit'e yaklaştı.



Koyunhisar Savaşı (1302)

Osmanlılar X Bizans

Sebebi:

Osmanlıların İzmit'e yaklaşmalarından korkuya kapılan Bizans’ın tekfurlarla anlaşıp anlaşarak Osmanlılar üzerine yürümesi.

Sonucu:

Savaşı, Osmanlılar kazandı. Böylece Bursa'nın kuzeyi hariç, üç tarafı Osmanlı topraklarıyla çevrildi.

Önemi: Bizans’la yapılan ilk büyük savaştır.



Osman Bey, Bursa’yı fethetme hazırlıkları yaptığı sırada öldü.

Osman Bey, Ahi dervişlerinden Şeyh Edebâlî’nin kızı Bâlâ (Mâl) Hatun ile evlenerek Ahilerin desteğini sağlamıştır.

Osman Bey, babasından bir aşiret devralmış, oğluna ise bir devlet bırakmıştır.





Osmanlı Devleti’nin Kısa Zamanda Büyümesinin Sebepleri

1.Kurulduğu bölgenin uç bölgesi olması ve Moğol baskısından uzak bulunması.

2.Topraklarının tek elden yönetilmesi (Merkezi yönetim).

3.Fetih hareketleri için gerekli kuvveti kolayca bulabilmeleri.

4.Başarılı bir yerleşim siyaseti izlemeleri.

5.Yönetimin ilk dönemlerde tamamen Türklerin elinde olması.

6.Anadolu Türk beylikleri arasındaki mücadelelere başlangıçta katılmamaları.

7.Hıristiyan Bizans’a karşı gaza ve cihat duygusuyla hareket etmeleri.

8.Kuruluş devri hükümdarlarının üstün özelliklere sahip kişiler oluşu.



Osmanlı Devleti’nin Genel Özellikleri:

Tek bir hanedanın hüküm sürdüğü en uzun ömürlü devlettir.

Türk devletleri içinde en uzun süre yaşayan ve en geniş sınırlara ulaşanıdır.

Türk devletleri içinde merkezi otoritesi en güçlü olanıdır.

Kültür ve uygarlık alanında en ileri olan Türk devletidir.

Mutlak egemenlik haklarını hükümdar kullanır. Ancak, I.Ahmet dönemine kadar veraset yasası belirgin değildir.

Şeriat ile yönetildiğinden teokratik, mutlak egemenlik, haklarını hükümdar kullandığından monarşik devlet yapısı görülür.

Fetih temeline dayandığından askeri; etnik yapı çeşitli olduğundan çok uluslu bir imparatorluktur. Ancak sömürgeci olmamıştır





Osman Bey’in ölümünden sonra yerine oğlu Orhan Bey geçti.

Osman Gazi döneminde başlayan Bursa kuşatması, tekfurun şehri teslimiyle son buldu (1326).

Bir süre sonra Bursa, başkent yapıldı.



Maltepe (Palekanon) Savaşı (1329)

Osmanlılar X Bizans

Sebebi: Osmanlıların Kocaeli Yarımadasındaki fetihleri ve İznik'i kuşatmaları

Savaş: Bizans imparatoru III. Andronikos ile Osmanlı hükümdarı Orhan Bey arasında yapıldı (1329)

Sonuçları ve Önemi:

Savaş, Osmanlıların zaferiyle sonuçlandı. O güne kadar dikkat çekmeyen Osmanlılar ön plana çıktı.

Maltepe savaşından sonra İznik fethedildi, Kocaeli yarımadasının fethi büyük ölçüde tamamlandı.



Adalar Denizi’nde Gazâ’nın Devralınması

Osmanlılar, sınırlarını genişleterek Marmara kıyılarına gelmişlerdi. Ancak donanmaları yoktu.

Bu dönemde Karesioğulları ve Aydınoğulları, Bizans ve Haçlılarla savaşarak gazâ yapıyorlardı.

Karesi Bey'in ölümüyle, oğulları arasındaki taht kavgasından yararlanan Orhan Bey bu beyliği Osmanlı sınırlarına kattı.

Önemi:

Anadolu, Türk birliğinin sağlanması yolunda bir adım atıldı.

Osmanlılar Karesi topraklarına sahip olarak, Marmara kıyılarına ve Çanakkale boğazına ulaştılar.

Osmanlılar Karesi Donanmasına sahip oldular.

Hacı İlbey, Evrenus Bey, Ece Halil gibi değerli Karesi komutanları Osmanlı hizmetine girdiler.

Osmanlılar Rumeli'ye geçmeyi düşünmeye başladılar.

Osmanlı, Aydınoğlu yakınlaşması Umur Bey zamanında oldu.

Adalar Denizi’nde fetih yapan Umur Bey, Osmanlılarla ortak hareket ederek başarılı sonuçlar aldı.

Aydınoğulları, 1390’da Yıldırım Bayezit döneminde Osmanlılara bağlandı.

Önemi:

Anadolu, Türk birliğinin sağlanması yolunda bir adım atıldı.

Adalar Denizi’nde fetih faaliyetleri Osmanlılara geçti.

Rumeli’ye geçiş kolaylaştı.





Türklerin Rumeli'ye Geçişi

Rumeli'ye Geçişi Kolaylaştıran Sebepler:

Osmanlıların Karesi topraklarına ve donanmasına sahip olması

Osmanlıların Hıristiyanlara ait topraklarda cihad ve gazâ yapma ideali.

Türkmenlere yurt bulma ihtiyacı.

Bizans'ın Balkan milletlerine karşı Orhan Bey’den yardım istemesi.



Bizans İmparatoru Kantakuzen Edirne'yi kuşatan Sırp ve Bulgarlara karşı Orhan Bey'den yardım istedi.

Orhan Bey bunun üzerine oğlu Süleyman Paşa'yı yardıma gönderdi.

Edirne'yi kuşatan Sırp ve Bulgarları yenen Süleyman Paşa'nın yardımlarına karşılık Bizans, Gelibolu Yarımadası'ndaki Çimpe kalesini Osmanlılara verdi (1353).

Çimpe kalesi Osmanlıların Balkanlardaki fetihleri için önemli bir üs olmuştur.



Orhan Bey Döneminde Rumeli'deki Fetihler

Orhan bey'in oğlu Süleyman Paşa Gelibolu'yu ele geçirerek Keşan, Malkara, Tekirdağ, Çorlu ve Lüleburgaz'ı fethetmiştir.





Orhan Bey Dönemi

Osmanlıların Rumeli'deki İskân Siyaseti

Fethedilen bölgelere Anadolu’dan Türk göçmenler yerleştirildi. Bundaki amaç göçmenleri yerleşik hayata zorlamak ve fethedilen yerlerin Türkleşmesini sağlamaktı. Bu göç gönüllü ve sürgün olmak üzere iki şekilde gerçekleştirildi.

Göçmenler, iskân yerlerine yakın bölgelerden seçilirdi. İklim şartlarının aynı olmasına dikkat edilirdi.

Göçmen aileler seçilirken özellikle anlaşmazlık içinde olan ailelerden birisi seçilirdi. Bundaki amaç kan davalarını engellemekti.

Göç eden ailelere toprak verilir ve bir süre vergi alınmazdı. Göç edenler yeni yerleşim yerlerini terk edemezlerdi.

Fethedilen yerlerdeki yerli halktan ayaklanma çıkarma ihtimali olanlar başka yerlere göç ettirilirdi.

Bir yerden göçmen alınırken o yerin üretim ve düzeninin bozulmamasına dikkat edilirdi.

İsti’malet sisteminin amacı fethedilen yerlerde Türk nüfusunu arttırmak ve Türk kültürünü yaymaktı.



Osmanlı Devleti’nin Rumeli’de Takip Ettiği İskân Siyasetinin Sonuçları:

Göçebe Türklerin yerleşik hayata geçmeleri sağlandı.

Fethedilen yerlere Türklerin yerleşmesi sağlanarak o bölgenin elde tutulması kolaylaştı.

Fethedilen yerlere Türk-İslam kültürü yayıldı.

Gayrimüslim halka hoşgörülü bir tavır sergilenerek Osmanlıya bağlılıkları sağlandı.

Ç. Bizans’ın Rumeli’den Kuşatılması ve Balkan Kavimleriyle İlk İlişkiler

Bizans-Batı Bağlantısının Kesilmesi

Orhan Bey döneminde Rumeli’deki Türk ilerleyişini durduramayan Bizans, Edirne’ye kadar olan toprakları Osmanlılara devretti.

Orhan Bey, Edirne’nin fethi için hazırlıklar yaparken vefat etti.

Orhan Bey'in ölümüyle yerine oğlu I.Murat (Hüdavendigar) geçti.



Çatalca’ya Kadar Olan Yerlerin Ele Geçirilmesi

Orhan Bey’in ölümünü fırsat bilen Bizans, Osmanlılara saldırdıysa da Çorlu, Lüleburgaz tekrar fethedildi.

Çatalca’ya kadar olan yerler ele geçirildi.

Hacı İlbeyi ve Evrenus Bey’in fetihleriyle; İpsala, Dedeağaç, Malkara ve Dimetoka alındı. Bizans’ın batı ile olan bağlantısı kesildi.



Edirne’nin Fethi (1362)

Edirne fethedilerek daha sonra başkent yapıldı (1365).

Filibe alındı.



İstanbul’un Kuşatılması

İstanbul ilk olarak 1391 yılında Yıldırım Bayezit tarafından kuşatıldı.

Ancak Haçlıların harekete geçmesi üzerine kuşatmayı kaldırıp onları Niğbolu Savaşı’nda mağlup etti (1396).

İstanbul’u ikinci kez kuşattığında ise Doğu’da Timur tehlikesi ortaya çıktı.

Yıldırım Bayezit, anlaşmayı tercih ederek kuşatmayı kaldırdı.



2. Balkanlarda Genişleme

Sırpsındığı Savaşı (1364)

Osmanlılar X Haçlı Orduları (Sırplar, Bulgarlar, Eflaklar, Bosnalılar, Macarlar)

Sebep: Edirne ve Filibe'nin Osmanlıların eline geçmesi Sırp ve Bulgarları rahatsız etmiş, bunların papaya başvurmaları üzerine Balkan Devletlerinden oluşan (Sırp, Bulgar, Macar, Eflak-Boğdan ve Bosnalılar) bir Haçlı ordusu kurulmuştur.

Durum: Haçlı Ordusunu Hacı İlbey komutasındaki bir akıncı birliği ani bir baskın sonucu yok etmiştir.

Önemi: Bu zaferle Balkan Devletleri üzerindeki Macarların etkisi kırılmış, Türklerin Balkanlardaki ilerlemeleri hız kazanmıştır.